Bernardyni. Szopka.

Szopka w kościele Bernardynów - nowe zdjęcia grudzień 2011 r.

Można zacząć tak: odwiedzić stronę internetową Olgi Tokarczuk, wejść w zakładkę "teksty" i przeczytać tekst "Pstrąg w migdałach". Opowieść o kreowaniu rzeczywistości, o tajemnicy stwarzania, o tym jak słowo i rzecz splatają się razem nierozerwalnie i o tym, że słowo jest mocniejsze, tak. Niedefiniowalna rzeczywistość i nieoczekiwane sięgnięcie do korzeni literatury, do praźródeł.

Najlepiej byłoby zacząć tak: wziąć z półki opowiadanie Tokarczuk "Bardo. Szopka", zgasić dzienne światła, zgasić dzienne troski i odnaleźć świat-który-się-staje, świat w nieustannym powrocie, cykliczność czasu zamkniętą w szklanym sześcianie - miniaturowy świat, mikrokosmos. Z każdym obrotem miniaturowej szopki tworzy się, odtwarza, stwarza wciąż na nowo, w continuum czasu i ruchu - świat.

Można też iść do kościoła bernardynów w Krakowie albo można odwiedzić Bardo (z mocną tradycją istniejącej-nieistniejącej szopki). Ruchoma szopka ojców bernardynów i szopka bardzieńska - dwie ścianki tej samej rzeczywistości. Trochę rzeczywiste, trochę napisane, wymyślane na nowo w każdej chwili, w każdym błysku szeroko otwartych oczu zachwyconego dziecka albo staruszki, która wspomina inne obrazy, utracone, porwane przez czas.
Tokarczuk pisze w "Pstrągu w migdałach", w tym swoistym "Dzienniku Fałszerzy'":

Moją intencją było napisanie opowiadania o odwiecznej ludzkiej potrzebie komunikacji z jakimś nadrzędnym większym od ludzkiego porządkiem, która najlepiej realizuje się w sztuce, tej podstawowej, najbliższej życia (jeżeli można odgraniczać życie od sztuki), naiwnej, zaangażowanej w świat. W moim opowiadaniu szopka jest ludzkim listem do Boga, komentarzem do jego dzieła, jest próbą metaforycznego opowiedzenia mu kim jesteśmy, jak z dołu widzimy świat, który dla nas skonstruował. Nadawcy tego listu wciąż czekają na odpowiedź, choćby telegraficzną, choćby najkrótszym sms-em, jakąkolwiek. Szopka w końcu przepada w lokalnej powodzi. Pozostaje po niej wspomnienie. I brak odpowiedzi.

Przeniosłam się w świat Bardo, nieodwołalnie, na chwilę, która powraca, na continuum chwil. Ta opowieść - jak wszystkie dobre opowieści - wyjaśnia świat i wyjaśnia rzeczywistość - tę nieistniejącą w słownikach filozofii, przedziwną bryłę o miriadach ścianek, rzeczywistość pustki i poszukiwania, odnalezienia i odtwarzania. Szopka - miniaturowy świat ludzi, tworzony, by zrozumieć; wołanie w przestrzeń, świat mikro poszukuje makroświata, odpowiedników, to, co stworzone poszukuje Stwarzającej Siły.

Bardo. Szopka.

Święty Franciszek był pierwszym reżyserem. Ułożył Jezuska na pachnącym sianie i tym drobnym gestem otworzył szopkę na ludzkie wzruszenie. Tam, gdzie kruchość ludzkiego ciała miesza się z potęgą kosmicznego zdarzenia, czas ulega odnowie. A ponieważ czas bez opowieści jest martwy i równie dobrze mogłoby go nie być, domaga się odtąd odgrywania w kolistym rytmie wciąż tego samego: anioła, który zwiastuje Nowinę, ucieczki na osiołku, szukania schronienia, znalezienia groty, momentu ciemności, w którym dokonują się sekretne narodziny z ciała kobiety. Nawet światłość ma od teraz zstępować po wielokroć, powtarzalna. Musi być przewodnia gwiazda na niebie, orszak trzech króli, zawrotna ilość szczegółów. Ich pokłon staje się mechaniczny, żeby go można było odtwarzać w nieskończoność, tak miły oku jest ten akt pokory.

Można by jednak znaleźć pewien wzór czy ideę, gdyby w przyszłości ktoś chciałby ją zrekonstruować: musiałoby w niej być wszystko. Bo skoro boskie narodziny dzieją się zawsze i wszędzie, skoro dotyczą każdej najmniejszej rzeczy, każdego wydarzenia, to nagle staje się oczywiste, że to nie moment narodzenia Boga trzeba przedstawić światu lecz odwrotnie – cały świat przedstawić narodzeniu. Przyprowadzić świat pod drzwi szopki i wprowadzać do niej po kolei wszystko. Każdy przedmiot, każdą najmniejszą rzecz, każdego człowieka stawiać przed obliczem Dzieciątka i mówić: oto on.

Dzięki nieprzypadkowemu zbiegowi okoliczności (dzięki kosmicznej konieczności? ) dla mnie już zawsze szopka w kościele bernardynów będzie obrazem szopki, którą widziało (nie widziało) Bardo. Dziękuję mojej czytelniczce i autorce Errare humanum est za ten trop (doskonały!)

Kto czytał "Bardo.Szopka" niech teraz przypomni sobie tamtą opowieść i zmruży oczy - dlatego, że zdjęcia są złe i trzeba je oglądać przez przymknięte powieki, bo wtedy łączą się z nimi inne obrazy, wspomnienia szopki, którą oglądało się w dzieciństwie, wspomnienie tamtego zachwytu. Chciałabym pokazać lepsze fotografie - ale światło było ciemne jak barokowy oksymoron, ludzi było tak wielu. Chciałam jechać i powtórzyć zdjęcia - ale jeszcze nie najlepiej jest z chodzeniem. Widać szopka bernardynów, podobnie jak ta w Bardzie skazana jest na "nie najlepsze fotografie, na których nie można dostrzec szczegółów.

A kto nie czytał "Bardo" to niechże czym prędzej przeczyta - póki jeszcze świąteczny czas! Póki metafizyczny głód, póki nienasycenie, kiedy jeszcze płytkość świąteczno-merkantylnych, konsumpcyjnych i sztucznie wykreowanych światów każe szukać czegoś innego, czegoś więcej, czegoś poza-naszym-mikroświatem.

[Zdjęcia: styczeń 2011]

Kto zaś chciałby poczytać więcej o kościele Bernardynów pod Wawelem:
strona internetowa krakowskiej prowincji Bernardynów: Klasztor i kościół oo. Bernardynów
Moja blogowa opowieść - kościół Bernardynów w Krakowie, barokowe wnętrza (zdjęcia)

Mam więcej zdjęć z kościoła Bernardynów z tamtego dnia - cały złoty jeszcze bardziej niż zwykle i rozświetlony świątecznymi światłami, barokowo-świetlisty. Nie chciałam ich zamieszczać dziś, bo mimo całej ich barokowej urody - nie pasują mi do opowieści o szopce. Ale może kiedyś.

PS Zmiana kolorystyki bloga - w ramach eksperymentu. Na trochę chciałam odpocząć od czerni. Chętnie przeczytam Wasze uwagi a gdyby się okazało, że czarne tło ma więcej zwolenników, to wróci szybciej :) [Nieaktualne. Czarne tło wróciło po niecałych 24 godzinach - siła przyzwyczajenia. I zdjęcia wyglądają lepiej, tzn. nie tak źle ;]